Opodatkowanie osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą

4 sierpnia, 2023

Jaką formę opodatkowania działalności gospodarczej wybrać?

Forma opodatkowania działalności gospodarczej decyduje o tym, ile z zarobionych pieniędzy przedsiębiorca odda w podatku i składce zdrowotnej. Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) wybiera między skalą podatkową, podatkiem liniowym i ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Każda z tych form inaczej liczy podatek i składkę zdrowotną, dlatego ta sama firma może zapłacić w każdej z nich zupełnie inną kwotę.

Niezależnie od wybranej formy przedsiębiorca płaci też składki na ubezpieczenia społeczne. W 2026 r. pełny ZUS wynosi 1 926,77 zł miesięcznie razem ze składką chorobową i Funduszem Pracy. Składki te są takie same w każdej formie i można je odliczyć, dlatego w porównaniach poniżej je pomijamy.

Jakie formy opodatkowania ma JDG?

1. Skala podatkowa

Na skali podatkowej przedsiębiorca płaci 12% PIT od dochodu do 120 000 zł rocznie. Kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł, dlatego podatek obliczony według skali pomniejsza się o 3 600 zł. Przy dochodzie 120 000 zł podatek wynosi więc 10 800 zł, a nie 14 400 zł. Realna stawka podatku wynosi 9%.

32% PIT płaci się od nadwyżki ponad 120 000 zł. Kwota wolna nie przesuwa tego progu. Przy dochodzie 130 000 zł podatek wynosi 14 000 zł, czyli 10,8%. Realna stawka 12% wypada dopiero przy dochodzie ok. 138 000 zł.

Do tego dochodzi 9% składki zdrowotnej od dochodu, której nie odlicza się od podatku. W 2026 r. składka nie może być niższa niż 432,54 zł miesięcznie. Łączne obciążenie wynosi więc 21%, a przy dochodzie do 120 000 zł realnie ok. 18%. Od nadwyżki ponad 120 000 zł obciążenie rośnie do 41%.

Skala ma jednak zalety, których nie dają inne formy. Przedsiębiorca może rozliczyć się wspólnie z małżonkiem i korzystać z ulg podatkowych, np. ulgi na dzieci. Jeśli małżonek nie ma dochodów albo ma niskie, próg 120 000 zł i kwota wolna praktycznie się podwajają.

2. Podatek liniowy

Na podatku liniowym przedsiębiorca płaci 19% PIT bez względu na wysokość dochodu. Nie ma kwoty wolnej, wspólnego rozliczenia z małżonkiem ani większości ulg.

Składka zdrowotna wynosi 4,9% dochodu, nie mniej niż 432,54 zł miesięcznie. Zapłaconą składkę można odliczyć od dochodu, w 2026 r. do 14 100 zł rocznie.

Podatek liniowy zaczyna się opłacać bardziej niż skala od dochodu ok. 150 000 zł rocznie. Poniżej tej kwoty skala zwykle wychodzi taniej, zwłaszcza gdy przedsiębiorca może skorzystać z ulg albo rozliczyć się z małżonkiem.

Od dochodu przekraczającego 1 000 000 zł rocznie, zarówno na skali, jak i na liniowym, płaci się dodatkowo 4% daniny solidarnościowej.

3. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Na ryczałcie podatek płaci się od przychodu, a nie od dochodu. Koszty prowadzenia firmy nie obniżają więc podatku. Jeśli przedsiębiorca ponosi duże wydatki, ryczałt może okazać się mało opłacalny.

Stawka ryczałtu zależy od rodzaju działalności. Przykładowe stawki to

  • 17% przychodów z wolnych zawodów,
  • 12% przychodów m.in. z usług informatycznych,
  • 8,5% przychodów z wielu innych usług, a przy najmie 8,5% do kwoty 100 000 zł i 12,5% od nadwyżki,
  • 5,5% przychodów z robót budowlanych.

Przedsiębiorca może stosować kilka stawek naraz, jeśli prowadzi różne rodzaje działalności.

Składka zdrowotna na ryczałcie ma stałą wysokość zależną od przychodu. W 2026 r. wynosi miesięcznie 498,35 zł przy przychodzie do 60 000 zł rocznie, 830,58 zł przy przychodzie od 60 000 zł do 300 000 zł i 1 495,04 zł przy przychodzie powyżej 300 000 zł. Połowę zapłaconych składek odlicza się od przychodu.

Ryczałt opłaca się przy usługach z wysoką marżą. Przy robotach budowlanych opodatkowanych stawką 5,5% i przychodzie 700 000 zł ryczałt wychodzi taniej niż podatek liniowy, gdy koszty nie przekraczają ok. 65% przychodu. Przy wyższych kosztach korzystniejszy jest podatek liniowy.

Uwaga. Częsty błąd przedsiębiorców to przekonanie, że na ryczałcie nie trzeba zbierać faktur kosztowych. To nieprawda. Jak stanowi art. 15 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne

1. Podatnicy oraz spółki, których wspólnicy są opodatkowani w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, są obowiązani posiadać i przechowywać dowody zakupu towarów, prowadzić wykaz środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych oraz, odrębnie za każdy rok podatkowy, ewidencję przychodów, zwaną dalej „ewidencją”, z zastrzeżeniem ust. 3.

Ministerstwo Finansów przygotowało projekt zmian w podatkach dochodowych, który ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Projekt przewiduje m.in. wyższą stawkę ryczałtu od nadwyżki przychodów ponad 100 000 zł dla części usług opodatkowanych stawką 8,5%, gdy przedsiębiorca nie zatrudnia pracownika. Przed wyborem ryczałtu na 2027 r. warto sprawdzić aktualny stan prac nad projektem.

Która forma opodatkowania się opłaca? Przykłady

Poniżej porównujemy trzy formy opodatkowania dla firmy budowlanej o przychodzie 700 000 zł rocznie, przy wysokich i niskich kosztach. Pokazujemy, ile wyniesie podatek i składka zdrowotna oraz ile pieniędzy zostanie przedsiębiorcy.

Przykład 1. Wysokie koszty

przychód 700 000 zł, koszty 550 000 zł, po pokryciu kosztów zostaje 150 000 zł

Skala podatkowa
12% / 32%
PIT
9%
składka zdrowotna
1Dochódprzychód minus koszty150 000 zł
2Podatek PIT12% do 120 000 zł minus 3 600 zł, 32% od nadwyżki20 400 zł
3Składka zdrowotna 9%nie obniża podatku13 500 zł
Przedsiębiorcy zostaje116 100 zł
Podatek i składka zdrowotna łącznie 33 900 zł, czyli 22,60% kwoty, która zostaje po pokryciu kosztów (150 000 zł).
Podatek liniowy
19%
PIT
4,9%
składka zdrowotna
1Dochódprzychód minus koszty150 000 zł
2Składka zdrowotna4,9% od 150 000 zł7 350 zł
3Odliczenie składki od dochoducała składka, mieści się w limicie 14 100 złminus 7 350 zł
4Podatek PIT 19%od 142 650 zł27 104 zł
Przedsiębiorcy zostaje115 546 zł
Podatek i składka zdrowotna łącznie 34 454 zł, czyli 22,97% kwoty, która zostaje po pokryciu kosztów (150 000 zł).
Ryczałt
5,5%
roboty budowlane
1 495 zł
składka zdrowotna miesięcznie
1Przychódkoszty nie obniżają podatku700 000 zł
2Składka zdrowotnaprzychód powyżej 300 000 zł, 12 × 1 495,04 zł17 940 zł
3Odliczenie 50% składki od przychoduminus 8 970 zł
4Ryczałt 5,5%od 691 030 zł38 007 zł
Przedsiębiorcy zostaje94 053 zł
Podatek i składka zdrowotna łącznie 55 947 zł, czyli 37,30% kwoty, która zostaje po pokryciu kosztów (150 000 zł).

Przykład 2. Niskie koszty

przychód 700 000 zł, koszty 400 000 zł, po pokryciu kosztów zostaje 300 000 zł

Skala podatkowa
12% / 32%
PIT
9%
składka zdrowotna
1Dochódprzychód minus koszty300 000 zł
2Podatek PIT12% do 120 000 zł minus 3 600 zł, 32% od nadwyżki68 400 zł
3Składka zdrowotna 9%nie obniża podatku27 000 zł
Przedsiębiorcy zostaje204 600 zł
Podatek i składka zdrowotna łącznie 95 400 zł, czyli 31,80% kwoty, która zostaje po pokryciu kosztów (300 000 zł).
Podatek liniowy
19%
PIT
4,9%
składka zdrowotna
1Dochódprzychód minus koszty300 000 zł
2Składka zdrowotna4,9% od 300 000 zł14 700 zł
3Odliczenie składki od dochodulimit odliczenia w 2026 r.minus 14 100 zł
4Podatek PIT 19%od 285 900 zł54 321 zł
Przedsiębiorcy zostaje230 979 zł
Podatek i składka zdrowotna łącznie 69 021 zł, czyli 23,01% kwoty, która zostaje po pokryciu kosztów (300 000 zł).
Ryczałt
5,5%
roboty budowlane
1 495 zł
składka zdrowotna miesięcznie
1Przychódkoszty nie obniżają podatku700 000 zł
2Składka zdrowotnaprzychód powyżej 300 000 zł, 12 × 1 495,04 zł17 940 zł
3Odliczenie 50% składki od przychoduminus 8 970 zł
4Ryczałt 5,5%od 691 030 zł38 007 zł
Przedsiębiorcy zostaje244 053 zł
Podatek i składka zdrowotna łącznie 55 947 zł, czyli 18,65% kwoty, która zostaje po pokryciu kosztów (300 000 zł).
Ile zostaje przedsiębiorcy po zapłaceniu podatku i składki zdrowotnej
Przykład 1. Wysokie koszty, po pokryciu kosztów 150 000 zł
Skala116 100 zł

Liniowy115 546 zł

Ryczałt94 053 zł

Przykład 2. Niskie koszty, po pokryciu kosztów 300 000 zł
Ryczałt244 053 zł

Liniowy230 979 zł

Skala204 600 zł

Bez składek ZUS na ubezpieczenia społeczne, które są takie same w każdej formie, i bez ulg.

Przy wysokich kosztach na skali i liniowym zostaje przedsiębiorcy ok. 116 000 zł, a na ryczałcie tylko ok. 94 000 zł. Przy niskich kosztach jest odwrotnie, bo na ryczałcie zostaje ok. 244 000 zł, a na skali ok. 205 000 zł. Wybór formy zależy więc przede wszystkim od tego, jaką część przychodu pochłaniają koszty. Jeśli zastanawiasz się, która forma będzie najlepsza dla Twojej firmy, adwokaci i radcy prawni z naszej kancelarii w Lublinie przeliczą to na Twoich liczbach.

Jak i kiedy zmienić formę opodatkowania?

Formę opodatkowania wybiera się na cały rok. Jeśli przedsiębiorca jej nie zmieni, w kolejnym roku obowiązuje ta sama forma. Zmiana wymaga złożenia oświadczenia naczelnikowi urzędu skarbowego, najprościej przez wniosek o zmianę wpisu w CEIDG.

Termin jest krótki. Jak stanowi art. 9 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne

1. Sporządzone na piśmie oświadczenie o wyborze opodatkowania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych na dany rok podatkowy podatnik składa naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu według miejsca zamieszkania podatnika, a w przypadku przedsiębiorstwa w spadku – według ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego przedsiębiorcy, do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnął pierwszy przychód z tego tytułu w roku podatkowym, albo do końca roku podatkowego, jeżeli pierwszy taki przychód osiągnął w grudniu roku podatkowego.

Taki sam termin obowiązuje przy wyborze podatku liniowego. W praktyce przedsiębiorca, który osiąga przychody od początku roku, ma czas do 20 lutego. Kto spóźni się choćby o dzień, przez cały rok rozlicza się w dotychczasowej formie. Przy nowej firmie termin liczy się od miesiąca, w którym wpłynął pierwszy przychód.

Przed zmianą warto sprawdzić, czy nie ma przeszkód. Ryczałtu nie może stosować m.in. przedsiębiorca, którego przychody w poprzednim roku przekroczyły równowartość 2 000 000 euro. Ani ryczałtu, ani podatku liniowego nie można stosować do usług świadczonych na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy, jeśli odpowiadają czynnościom wykonywanym w ramach etatu w danym lub poprzednim roku. Gdy przedsiębiorca rozważa przejście z JDG do spółki, przydatne będzie też porównanie opodatkowania spółki z o.o. i wypłat dla wspólników. Więcej o tym, jak doradzamy przedsiębiorcom w sprawach podatkowych, piszemy na stronie usługi.

Najczęstsze pytania

Jaka forma opodatkowania działalności gospodarczej jest najkorzystniejsza?

Nie ma jednej odpowiedzi. Przy dochodzie do ok. 150 000 zł rocznie zwykle najtaniej wychodzi skala, powyżej tej kwoty podatek liniowy. Ryczałt opłaca się, gdy koszty stanowią niewielką część przychodu, a stawka ryczałtu dla danej działalności jest niska.

Kiedy opłaca się podatek liniowy?

Podatek liniowy zaczyna się opłacać bardziej niż skala przy dochodzie ok. 150 000 zł rocznie. Wynika to z niższej składki zdrowotnej (4,9% zamiast 9%) i stałej stawki 19% zamiast 32%. Przy niższych dochodach liniowy wychodzi zwykle drożej, bo nie daje kwoty wolnej ani ulg.

Ryczałt czy liniowy, co wybrać?

Decydują koszty. Na ryczałcie podatek liczy się od przychodu, więc przy wysokich kosztach ryczałt jest drogi. W naszym przykładzie firmy budowlanej ryczałt 5,5% był tańszy od liniowego, dopóki koszty nie przekraczały ok. 65% przychodu.

Do kiedy można zmienić formę opodatkowania?

Oświadczenie o zmianie formy opodatkowania trzeba złożyć do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przedsiębiorca osiągnął pierwszy przychód w danym roku. Zwykle oznacza to termin do 20 lutego. Po tym terminie zmiana jest możliwa dopiero od kolejnego roku.

Czy na ryczałcie trzeba zbierać faktury kosztowe?

Tak. Ustawa o ryczałcie wymaga przechowywania dowodów zakupu towarów i prowadzenia wykazu środków trwałych, mimo że koszty nie obniżają podatku.

Stan prawny na 12.10.2026 r.

Czytaj kolejne

Popularne

  • Więcej
  • Więcej
  • Więcej
  • Więcej

Kancelaria Adwokacka DSP
Daszczuk Siembida Pękalski Dyś

zadzwoń
po informację

81 442 17 75