Fundacja rodzinna: co to jest i jak ją założyć krok po kroku

Fundacja rodzinna co to jest i dla kogo powstała? To osoba prawna, która przejmuje majątek rodziny i zarządza nim w interesie wskazanych osób. W Polsce fundacje rodzinne działają od 22 maja 2023 r. Od tego czasu przedsiębiorcy coraz częściej wybierają je, aby przekazać firmę następnemu pokoleniu. W tym poradniku wyjaśniamy, kto może założyć fundację, co powinien zawierać statut i jak wygląda rejestracja. Opisujemy też błędy, które najczęściej widzimy w praktyce. Jeżeli planujesz założenie fundacji, sprawdź, jak pomagamy w ramach usługi fundacja rodzinna i sukcesja.

Fundacja rodzinna: co to jest i czemu służy

Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia i zarządzania nim w interesie beneficjentów. Podstawą jej działania jest ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej. Fundacja ma własny majątek, własne organy i własny wpis w rejestrze. Majątek wniesiony przez fundatora przestaje więc należeć do niego i staje się majątkiem fundacji.

W praktyce fundacja rodzinna służy przede wszystkim trzem celom. Po pierwsze, pozwala utrzymać majątek w całości po śmierci założyciela. Majątek nie jest dzielony między spadkobierców, ponieważ należy do fundacji. Po drugie, ułatwia sukcesję firmy. Fundacja może mieć udziały lub akcje w spółkach, a jej zarząd wykonuje prawa z tych udziałów. Po trzecie, zapewnia rodzinie regularne świadczenia według zasad ustalonych z góry w statucie.

Fundacja nie może jednak prowadzić dowolnej działalności gospodarczej. Ustawa dopuszcza tylko określone rodzaje działalności. Należą do nich między innymi zbywanie mienia, najem i dzierżawa, udział w spółkach oraz inwestowanie w papiery wartościowe. Fundacja może też udzielać pożyczek beneficjentom oraz spółkom, w których ma udziały. Działalność poza tym katalogiem wiąże się z niekorzystnymi skutkami podatkowymi.

Kto może być fundatorem i beneficjentem

Fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych. Spółka ani inna osoba prawna nie założy więc fundacji rodzinnej. Fundatorów może być kilku, na przykład małżonkowie albo rodzeństwo prowadzące wspólny biznes. W takiej sytuacji statut powinien jasno określać, jak fundatorzy podejmują decyzje.

Beneficjentem może być osoba fizyczna albo organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego. Najczęściej beneficjentami są małżonek, dzieci i wnuki fundatora. Co ważne, beneficjentem może być również sam fundator. Dzięki temu założyciel nadal korzysta z majątku, który przekazał fundacji.

Statut wskazuje beneficjentów z imienia i nazwiska albo określa sposób ich ustalenia. Przykładowo może przewidywać, że beneficjentami będą wszyscy zstępni fundatora. Statut określa też, jakie świadczenia przysługują poszczególnym osobom. Może również uzależnić świadczenie od warunku, na przykład od ukończenia studiów. Warto pamiętać, że beneficjent nie jest właścicielem majątku fundacji. Ma jedynie prawo do świadczeń przewidzianych w statucie.

Statut fundacji rodzinnej i jego najważniejsze zapisy

Statut jest najważniejszym dokumentem fundacji. Fundator sporządza go w formie aktu notarialnego. Ustawa wymaga, aby statut określał między innymi:

• nazwę i siedzibę fundacji;
• cel fundacji;
• beneficjentów albo sposób ich ustalenia;
• organy fundacji i zasady ich powoływania.

Najwięcej pracy wymagają jednak zapisy dodatkowe. To one decydują, czy fundacja będzie sprawnie działać przez kolejne dziesięciolecia. Dlatego zwracamy szczególną uwagę na:

• uprawnienia, które fundator zachowuje za życia;
• zasady wypłaty świadczeń i ich wysokość;
• sposób rozwiązywania sporów w rodzinie;
• sytuację po śmierci fundatora;
• warunki zmiany statutu i rozwiązania fundacji.

Statut z ogólnego wzoru rzadko pasuje do konkretnej rodziny. Każda rodzina ma inną strukturę, inne relacje i inny majątek. Z tego powodu statut przygotowujemy zawsze po rozmowie z fundatorem i analizie jego majątku.

Zastanawiasz się, czy fundacja rodzinna to dobre rozwiązanie dla Twojej rodziny? Sprawdź, jak pomagamy w ramach usługi fundacja rodzinna i sukcesja.

Kto zarządza majątkiem fundacji

Fundacja rodzinna ma trzy organy. Są to zarząd, zgromadzenie beneficjentów i rada nadzorcza.

Zarząd prowadzi sprawy fundacji i reprezentuje ją na zewnątrz. Członkiem zarządu może zostać fundator, beneficjent albo osoba spoza rodziny. W praktyce fundator często sam zasiada w zarządzie, dzięki czemu nadal kontroluje majątek. Statut powinien jednak wskazywać, kto zastąpi fundatora w razie jego śmierci lub choroby.

Zgromadzenie beneficjentów jest organem obowiązkowym. Tworzą je beneficjenci fundacji. Do jego zadań należy między innymi zatwierdzanie sprawozdania finansowego fundacji.

Rada nadzorcza kontroluje zarząd. Co do zasady jest organem fakultatywnym. Staje się jednak obowiązkowa, gdy fundacja ma więcej niż 25 beneficjentów. Rada bywa przydatna także w mniejszych rodzinach. Pozwala bowiem nadzorować zarząd złożony z osób spoza rodziny.

Jak założyć fundację rodzinną krok po kroku

Zakładanie fundacji składa się z kilku etapów. Opisujemy je w kolejności, w jakiej zwykle przebiegają w praktyce.

1. Analiza majątku i celów. Najpierw ustalamy, jaki majątek ma trafić do fundacji i komu fundacja ma służyć. Sprawdzamy też, czy fundacja jest dla danej rodziny najlepszym rozwiązaniem.
2. Projekt statutu. Na podstawie analizy przygotowujemy statut. Omawiamy go z fundatorem, a często także z rodziną.
3. Akt założycielski albo testament. Fundator tworzy fundację w akcie założycielskim albo w testamencie. Oba dokumenty wymagają formy aktu notarialnego.
4. Spis mienia. Fundator sporządza spis mienia, które przekazuje fundacji. Spis wskazuje także wartość tego mienia.
5. Fundusz założycielski. Fundusz założycielski musi wynosić co najmniej 100 000 zł. Fundator pokrywa go mieniem wskazanym w spisie. Termin wniesienia zależy od tego, czy fundację utworzono w akcie założycielskim, czy w testamencie.
6. Powołanie zarządu. Fundator powołuje pierwszy zarząd zgodnie ze statutem.
7. Wniosek o wpis do rejestru. Rejestr fundacji rodzinnych prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. To jeden sąd dla całej Polski, także dla fundacji z Lublina.
8. Wpis do rejestru. Fundacja uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisu. Od tego momentu działa w pełni i może przyjmować kolejny majątek.

Najwięcej czasu zajmuje zwykle przygotowanie statutu i uporządkowanie majątku. Dlatego warto zacząć od analizy, a nie od wizyty u notariusza.

Najczęstsze błędy przy zakładaniu fundacji rodzinnej

W naszej praktyce powtarza się kilka błędów. Warto je znać przed podpisaniem aktu.

• Statut z gotowego wzoru. Wzór nie uwzględnia sytuacji rodziny ani rodzaju majątku. Problemy ujawniają się zwykle dopiero po śmierci fundatora.
• Jednoosobowa działalność bez przekształcenia. Fundacja nie może sama prowadzić typowej działalności operacyjnej. Często trzeba najpierw przekształcić firmę w spółkę.
• Korzystanie z majątku bez dokumentów. Fundator często dalej mieszka w domu wniesionym do fundacji. Takie korzystanie wymaga jednak odpowiedniej podstawy prawnej. Więcej piszemy o tym w poradzie o korzystaniu z nieruchomości w fundacji rodzinnej.
• Pominięcie zachowku. Majątek wniesiony do fundacji może zostać doliczony do spadku przy obliczaniu zachowku. Uprawniony może wtedy żądać zapłaty także od fundacji. Warto to zaplanować wcześniej, na przykład przez umowę o zrzeczenie się dziedziczenia.
• Działalność poza dozwolonym katalogiem. Fundacja, która wykracza poza ten katalog, traci w tym zakresie korzyści podatkowe. Zasady opisujemy w poradzie o opodatkowaniu fundacji rodzinnej.

Najczęściej zadawane pytania

Czym fundacja rodzinna różni się od zwykłej fundacji?

Zwykła fundacja realizuje cele społecznie lub gospodarczo użyteczne, na przykład naukowe albo charytatywne. Fundacja rodzinna działa natomiast w interesie beneficjentów, najczęściej członków rodziny fundatora. Obie mają osobowość prawną, ale podlegają innym ustawom i są wpisywane do innych rejestrów.

Czy fundator traci kontrolę nad majątkiem?

Formalnie majątek należy do fundacji, a nie do fundatora. Fundator może jednak zachować na niego wpływ. Może zasiadać w zarządzie, być beneficjentem i zastrzec sobie w statucie określone uprawnienia.

Czy fundacja rodzinna chroni majątek przed wierzycielami?

Majątek fundacji jest odrębny od majątku fundatora. Nie oznacza to jednak pełnej ochrony. Wierzyciele fundatora mogą w niektórych sytuacjach sięgnąć po mienie wniesione do fundacji, na przykład przez skargę pauliańską.

Czy można założyć fundację rodzinną w Lublinie?

Tak. Siedziba fundacji może znajdować się w Lublinie, a akt notarialny można podpisać u lubelskiego notariusza. Wpisu do rejestru dokonuje jednak zawsze Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Pomagamy fundatorom z Lublina i regionu na każdym etapie.

Stan prawny na 3.10.2026 r.