Kontrola fundacji rodzinnej. Co sprawdzą organy podatkowe i jak się przygotować?

6 października, 2026

Kontrola fundacji rodzinnej przestaje być teoretycznym ryzykiem. Fundacje działają od maja 2023 r., złożyły już zeznania podatkowe za trzy lata, a rząd w oficjalnym dokumencie wskazał, które schematy uważa za nadużycia. W tym poradniku wyjaśniamy, skąd bierze się większe zainteresowanie organów podatkowych, jak przebiega kontrola i które działania fundacji najczęściej budzą wątpliwości. Na końcu podpowiadamy, co fundator może zrobić, zanim urzędnicy zapukają do drzwi, i jak zachować się, gdy kontrola już trwa.

Czy fundacjom rodzinnym grozi więcej kontroli?

Tak, ryzyko kontroli wyraźnie rośnie. Organy podatkowe mają dziś dane o transakcjach przeprowadzonych przez fundacje, opinie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) wskazujące na unikanie opodatkowania i pierwsze wyroki sądów, które te opinie potwierdzają. Do tego dochodzi zmiana przepisów od 2027 r., która nie obejmie transakcji z przeszłości. Dlatego jedynym sposobem, by je zweryfikować, pozostaje dla fiskusa kontrola.

Co wynika z rządowego przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej

Ministerstwo Rozwoju i Technologii opublikowało Przegląd ustawy o fundacji rodzinnej, który podsumowuje trzy lata działania przepisów. Z punktu widzenia fundatora najważniejsze są w nim cztery informacje.

Po pierwsze, Szef KAS w 77 przypadkach wydał opinię o uzasadnionym przypuszczeniu unikania opodatkowania. Takie opinie powstają, gdy fundacja albo fundator pytają o skutki podatkowe planowanej transakcji, a organ dostrzega w niej sztuczny schemat. Po drugie, zgłoszono 3205 informacji o schematach podatkowych (MDR-1) z udziałem fundacji rodzinnej, a w 82% z nich spełnione było tzw. kryterium głównej korzyści. Oznacza to, że głównym lub jednym z głównych celów schematu była korzyść podatkowa.

Po trzecie, przegląd pokazuje skalę zjawiska. Przychody fundacji zwolnione z podatku wyniosły 9,5 mld zł w 2023 r., 19,6 mld zł w 2024 r. i 25,3 mld zł w 2025 r. Po czwarte, wśród rekomendacji znalazło się zapewnienie organom KAS stałego dostępu do rejestru fundacji rodzinnych i pełnych akt rejestrowych. W aktach znajdują się statuty, spisy mienia i uchwały, czyli materiał, na którym organ może typować fundacje do kontroli.

Informacje o schematach podatkowych trafiają do Szefa KAS na bieżąco. Organ nie musi więc szukać fundacji, które przeprowadziły ryzykowne transakcje, na ślepo. Ma dane, które pozwalają je wytypować.

Dlaczego nowelizacja nie zamyka spraw za lata 2023 do 2026

Rada Ministrów przyjęła 29 września 2026 r. projekt nowelizacji ustaw o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) i od osób prawnych (CIT). Projekt wprowadza m.in. dwuletni okres, liczony od końca roku wniesienia majątku, przed którego upływem sprzedaż tego majątku nie będzie zwolniona z podatku, stawkę 19% od świadczeń dla beneficjentów i szerszy katalog tzw. ukrytych zysków. Nowe zasady mają jednak dotyczyć przychodów od 2027 r., a okres karencji tylko majątku wniesionego od 2027 r.

W rezultacie transakcje z lat 2023 do 2026 organy podatkowe ocenią według obecnych przepisów. Tam, gdzie przepisy nie dają podstawy do opodatkowania, sięgną po klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania. To narzędzie pozwala pominąć skutki podatkowe czynności, która była sztuczna i służyła głównie korzyści podatkowej. Klauzulę organy stosują w kontroli i w postępowaniu podatkowym, a nie w trybie legislacyjnym. Dlatego najbliższe lata to w praktyce okres weryfikacji tego, co fundacje zrobiły dotychczas.

Jak przebiega kontrola fundacji rodzinnej?

Kontrola fundacji rodzinnej przebiega według tych samych zasad co kontrola każdego podatnika CIT. Fundacja jest bowiem podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, a zwolnienie, z którego korzysta, ma wyjątki opisane w ustawie. Zasady zwolnienia i jego granice omawiamy szerzej w poradzie o opodatkowaniu fundacji rodzinnej.

W praktyce fundacja może spotkać się z czterema rodzajami działań organów. Najłagodniejsze są czynności sprawdzające, czyli wezwanie do wyjaśnień albo przedstawienia dokumentów, najczęściej z urzędu skarbowego. Następny stopień to kontrola podatkowa, którą prowadzi naczelnik urzędu skarbowego, zwykle po wcześniejszym zawiadomieniu o zamiarze jej wszczęcia. Przy większym majątku albo podejrzeniu poważnych nieprawidłowości fundacja może trafić na kontrolę celno-skarbową, prowadzoną przez naczelnika urzędu celno-skarbowego, która może rozpocząć się bez uprzedzenia.

Czwartym trybem jest postępowanie w sprawie unikania opodatkowania, które prowadzi Szef KAS. Organ wszczyna je, gdy uzna, że do transakcji może mieć zastosowanie klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania. Jak stanowi art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej:

§ 1. Czynność nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeżeli osiągnięcie tej korzyści, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu, było głównym lub jednym z głównych celów jej dokonania, a sposób działania był sztuczny (unikanie opodatkowania).

Ważne jest także to, jak daleko wstecz organ może sięgnąć. Ogólną zasadę zawiera art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej:

§ 1. Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Dla rozliczeń fundacji za 2023 r. oznacza to co do zasady możliwość kontroli do końca 2029 r. Termin ten może się wydłużyć, np. gdy organ wszczyna postępowanie karne skarbowe. Dlatego żadna transakcja z pierwszych lat działania fundacji nie jest jeszcze „bezpieczna”.

Które działania fundacji rodzinnej najczęściej budzą wątpliwości organów?

Poniżej opisujemy jedenaście obszarów, na które w naszej ocenie organy podatkowe zwrócą uwagę w pierwszej kolejności. Wybraliśmy je na podstawie rządowego przeglądu, opinii Szefa KAS, interpretacji podatkowych i wyroków sądów administracyjnych.

1. Wniesienie udziałów i ich szybka sprzedaż

To najczęściej kwestionowany schemat. Fundator wnosi do fundacji udziały w spółce, a fundacja sprzedaje je inwestorowi. Sprzedaż udziałów mieści się w dozwolonej działalności fundacji, więc fundacja nie płaci od niej podatku. Gdyby udziały sprzedał sam fundator, zapłaciłby 19% PIT. Pieniądze ze sprzedaży mogą potem trafić do rodziny jako świadczenia opodatkowane niższą stawką albo, w najbliższej rodzinie, zwolnione z PIT.

Obecne przepisy nie przewidują minimalnego okresu, przez który fundacja musi zatrzymać wniesione udziały. Szef KAS przyznał to wprost w opinii zabezpieczającej z 13 września 2024 r. (DKP2.8082.2.2024). Z samego faktu sprzedaży nie można więc wywodzić unikania opodatkowania. Organ ocenia jednak całość transakcji. O ryzyku decyduje chronologia zdarzeń i to, co dzieje się z pieniędzmi po sprzedaży.

Dobrze pokazuje to opinia zabezpieczająca Szefa KAS z 6 maja 2026 r. (DKP16.8082.10.2025). Organ sprawdzał w niej, czy wspólnicy nie podpisali wcześniej z inwestorem listu intencyjnego i czy rozmowy nie zostały tylko zawieszone na czas oczekiwania na opinię. Badał też, czy pieniądze ze sprzedaży nie miały trafić do nowo założonej spółki. Opinię wydał, bo sprzedaż nie była planowana, spółka się rozwijała, a fundacja miała reinwestować zyski. Podobnie Rada do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania w uchwale nr 3/2025 z maja 2025 r. uznała, że klauzula ma zastosowanie do pieniędzy wypłaconych fundatorowi, ale nie do pieniędzy reinwestowanych przez fundację.

W kontroli organ będzie więc szukał przede wszystkim dokumentów sprzed wniesienia udziałów (listów intencyjnych, korespondencji z kupcem, wycen) oraz śladów wypłat po sprzedaży. Najbardziej narażone są fundacje, które sprzedały udziały w ciągu kilku miesięcy od ich otrzymania, a uzyskane pieniądze szybko wypłaciły beneficjentom.

2. Sprzedaż nieruchomości przez fundację

Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą tylko w zakresie wskazanym w ustawie. Granice wyznacza art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej:

1. Fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2023 r. poz. 221) tylko w zakresie:

1) zbywania mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;

2) najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie;

3) przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;

4) nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;

5) udzielania pożyczek:

a) spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje,

b) spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik,

c) beneficjentom;

6) obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej;

7) produkcji przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu;

8) gospodarki leśnej.

Przy nieruchomościach kluczowy jest punkt 1. Fundacja nie może kupować nieruchomości tylko po to, żeby je odsprzedać. Taka działalność, typowa dla handlu albo tzw. flippingu, wychodzi poza dozwolony zakres i jest opodatkowana stawką 25%. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) uznawał za sygnał zakazanego obrotu m.in. uzbrojenie i podział działek przed sprzedażą.

Sądy oceniają tę kwestię mniej rygorystycznie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lutego 2026 r. (II FSK 1010/25) uznał, że jeśli fundacja kupuje nieruchomość, by przez kilka lat ją wynajmować, a potem sprzedać, nabycie nie następuje „wyłącznie” w celu zbycia. Dyrektor KIS powołał się na ten wyrok w interpretacji z 24 września 2026 r. (0111-KDIB1-2.4010.342.2026.1.END). W kontroli organ zbada więc, w jakim celu fundacja nabyła nieruchomość, co z nią robiła i jak szybko ją sprzedała. Odpowiedź musi wynikać z dokumentów, a nie z wyjaśnień składanych po fakcie.

3. Bezpłatne korzystanie z majątku fundacji przez rodzinę

Fundacja może posiadać dom, mieszkanie, samochód czy jacht. Problem pojawia się, gdy fundator albo członkowie rodziny korzystają z tego majątku za darmo albo za symboliczną opłatą, poza świadczeniami przewidzianymi w statucie. Ustawa o CIT traktuje takie nieodpłatne albo częściowo odpłatne świadczenia jako tzw. ukryte zyski i opodatkowuje je stawką 15%. Katalog ukrytych zysków zawiera art. 24q ust. 1a ustawy o CIT.

W kontroli organ porówna sposób korzystania z majątku z umowami, statutem i rozliczeniami fundacji. Typowe ustalenia to brak umowy, czynsz poniżej rynkowego albo koszty utrzymania domu pokrywane przez fundację. Ten temat opisaliśmy szczegółowo w poradzie o korzystaniu z nieruchomości w fundacji rodzinnej.

4. Najem majątku firmie fundatora

Częsty model polega na tym, że fundator wnosi do fundacji nieruchomość albo maszyny, a fundacja wynajmuje je jego spółce. Ustawa wprost wyłącza taki najem ze zwolnienia. Jak stanowi art. 6 ust. 8 ustawy o CIT:

8. Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 25, nie ma zastosowania do osiąganych przez fundację rodzinną przychodów z najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, której przedmiotem jest przedsiębiorstwo, zorganizowana część przedsiębiorstwa lub składniki majątku służące prowadzeniu działalności przez beneficjenta, fundatora lub podmiot powiązany w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 4 z fundacją rodzinną, beneficjentem lub fundatorem, przy czym wielkość udziałów i praw, o których mowa w art. 11a ust. 2 pkt 1, wynosi co najmniej 5%.

W kontroli organ sprawdzi, czy fundacja w ogóle rozpoznała taki przychód jako opodatkowany. Zbada też wysokość czynszu. Zbyt wysoki czynsz przenosi zysk ze spółki do fundacji, a zbyt niski oznacza nierynkową transakcję z podmiotem powiązanym. W obu przypadkach pojawia się kwestia cen transferowych, czyli obowiązku stosowania cen rynkowych między podmiotami powiązanymi.

Ryzyko dotyczy także odwrotnej sytuacji. Dyrektor KIS w interpretacji z 21 września 2026 r. (0111-KDIB1-2.4010.320.2026.3.END) uznał, że wynajmowanie przez fundację nieruchomości, które nadal należą do fundatora, wykracza poza dozwoloną działalność i podlega stawce 25%. Z drugiej strony ten sam organ w interpretacji z 25 sierpnia 2026 r. (0111-KDIB1-2.4010.366.2026.2.EJ) potwierdził, że rynkowy czynsz płacony fundatorowi za wynajem jego nieruchomości nie jest ukrytym zyskiem. Granica jest więc cienka i zależy od konstrukcji umów.

5. Najem krótkoterminowy w fundacji rodzinnej

Najem krótkoterminowy, np. apartamentów na doby, to obszar otwartego sporu między organami a sądami. Dyrektor KIS konsekwentnie uznaje go za działalność wykraczającą poza dozwolony zakres i opodatkowaną stawką 25%. Takie stanowisko organ prezentował już w 2024 r. i podtrzymał je w interpretacji z 16 lipca 2026 r. (0111-KDIB1-2.4010.271.2026.2.END).

Sądy administracyjne widzą to inaczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Gdańsku w wyroku z 19 czerwca 2024 r. (I SA/Gd 219/24), a następnie NSA w wyroku z 16 stycznia 2026 r. (II FSK 1136/24) uznały, że krótki okres najmu sam w sobie nie wyklucza zwolnienia. Jednocześnie WSA w Białymstoku w wyroku z 3 lipca 2026 r. (I SA/Bk 220/26) utrzymał odmowę wydania interpretacji przedsiębiorczyni, która chciała wnieść do fundacji część firmy zajmującą się najmem krótkoterminowym. Organ uznał, że taka operacja może być unikaniem opodatkowania.

Rządowy projekt nowelizacji przewiduje, że od 2027 r. zwolnienie obejmie tylko najem lokali mieszkalnych wyłącznie na cele mieszkaniowe, a najem krótkoterminowy straci zwolnienie. Daje też fundacjom czas do końca 2027 r. na neutralny podatkowo zwrot takich nieruchomości. Dla kontroli za lata 2023 do 2026 wynika z tego jedno. Organy podatkowe najpewniej zastosują stanowisko Dyrektora KIS mimo wyroku NSA, a spór przeniesie się do postępowania i przed sąd. W naszej ocenie ryzyko rośnie, gdy najem obejmuje usługi typowo hotelowe, takie jak sprzątanie w trakcie pobytu, recepcja czy wyżywienie.

6. Działalność wykraczająca poza dozwolony zakres

Wszystko, co fundacja robi poza katalogiem z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, traci zwolnienie i podlega podwyższonej stawce. Stanowi o tym art. 24r ust. 1 ustawy o CIT:

1. W zakresie w jakim fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej stawka podatku, o którym mowa w art. 19, wynosi 25% podstawy opodatkowania.

Dyrektor KIS uznał za taką działalność m.in. obrót kryptowalutami, udział w zagranicznych spółkach przejrzystych podatkowo, przystąpienie do spółki cywilnej, wymianę walut w celu zarobku na kursie oraz kupno majątku po to, by wnieść go aportem do spółki. Część tych stanowisk jest sporna, a sądy nie zawsze je podzielają. W kontroli organ i tak przyjmie jednak stanowisko Dyrektora KIS jako punkt wyjścia.

Organ zbada też, czy fundacja nie prowadzi w praktyce bieżącej działalności operacyjnej fundatora, np. handlu, usług czy produkcji, ukrytej pod formułą zarządzania majątkiem. Szef KAS podkreślał w swoich rozstrzygnięciach, że działania fundacji mają wynikać z jej potrzeb, a nie służyć wyłącznie korzyściom podatkowym fundatora.

7. Wnoszenie wierzytelności z pożyczek i dywidend

Niektórzy fundatorzy wnosili do fundacji nie tylko udziały, ale też wierzytelności. Chodziło np. o prawo do zwrotu pożyczek udzielonych spółce razem z odsetkami albo prawo do niewypłaconej dywidendy. Spłata takiej wierzytelności trafiała do fundacji jako przychód zwolniony z podatku, choć u fundatora byłaby opodatkowana.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 marca 2026 r. (II FSK 1297/25) ocenił taki schemat surowo. Uznał, że wniesienie udziałów razem z cesją wierzytelności pożyczkowych wobec tych samych spółek uzasadnia przypuszczenie, że jest to działanie sztuczne, którego celem jest korzyść podatkowa. Z kolei przy wierzytelności o dywidendę Dyrektor KIS przyjmuje, że jeśli fundator nie przeniósł wszystkich udziałów, przychód nadal należy przypisać jemu.

Orzecznictwo nie jest jednak jednolite. NSA w wyroku z 16 lipca 2026 r. (II FSK 326/26) uchylił odmowę wydania interpretacji w sprawie fundacji, która otrzymała udziały razem z wierzytelnością o dywidendę. Sąd przypomniał, że odmowa wymaga uzasadnionego przypuszczenia unikania opodatkowania, a nie samego podejrzenia. W kontroli liczyć się będą szczegóły, czyli kiedy powstała wierzytelność, kto ją spłacił i co fundacja zrobiła z pieniędzmi.

8. Umowy między fundatorem a fundacją, w tym dożywocie i pożyczki

Organy przyglądają się także umowom, które fundator zawiera z własną fundacją. Głośnym przykładem jest umowa dożywocia. Fundator przenosi na fundację mieszkanie, a fundacja zobowiązuje się do jego dożywotniego utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 11 czerwca 2026 r. (I SA/Wr 79/26) uznał, że taka umowa wypełnia znamiona czynności objętej klauzulą przeciwko unikaniu opodatkowania.

Drugi obszar to pożyczki. Fundacja może udzielać pożyczek beneficjentom, ale ustawa o CIT uznaje za ukryty zysk pożyczkę, która nie została zwrócona w terminie, oraz pożyczkę udzieloną na co najmniej 10 lat. Pożyczka dla fundatora, który nie jest beneficjentem, w ogóle nie mieści się w katalogu dozwolonej działalności. Organ sprawdzi też ceny przy sprzedaży majątku między fundatorem a fundacją, bo różnica między ceną a wartością rynkową transakcji z fundatorem także jest ukrytym zyskiem.

9. Świadczenia dla beneficjentów i obowiązki płatnika

Fundacja płaci podatek przede wszystkim wtedy, gdy przekazuje majątek beneficjentom. Zasadę tę wyraża art. 24q ust. 1 ustawy o CIT:

1. Podatek dochodowy od przekazanego lub postawionego do dyspozycji przez fundację rodzinną bezpośrednio lub pośrednio:

1) świadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej,

2) mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej,

3) świadczenia w postaci ukrytych zysków

– wynosi 15% podstawy opodatkowania.

W kontroli organ porówna wypłaty z rachunków fundacji z deklaracjami podatkowymi. Sprawdzi, czy fundacja zapłaciła podatek od każdego świadczenia w terminie i czy prawidłowo ustaliła jego wartość, zwłaszcza przy świadczeniach w naturze. Zbada też obowiązki płatnika. Najbliższa rodzina fundatora nie płaci PIT od świadczeń, ale dalsi beneficjenci już tak, a podatek pobiera fundacja. Błędne przypisanie beneficjenta do grupy zwolnionej oznacza zaległość płatnika.

Organ może też zakwestionować świadczenia ukryte pod inną nazwą. Przykładem jest wynagrodzenie członka zarządu z rodziny, wyraźnie wyższe od rynkowego, albo umowa o usługi, której nikt faktycznie nie wykonuje.

10. VAT przy wnoszeniu majątku z firmy fundatora

Ten obszar dotyczy bardziej fundatora niż samej fundacji, ale często wychodzi przy kontroli obu podmiotów. Przedsiębiorca, który wnosi do fundacji pojedyncze składniki majątku firmy, np. nieruchomość, samochód czy maszyny, musi sprawdzić skutki w podatku od towarów i usług (VAT). Jeżeli przy zakupie odliczył VAT, nieodpłatne przekazanie takiego składnika co do zasady podlega opodatkowaniu. Może też powstać obowiązek korekty odliczonego wcześniej podatku.

Inaczej jest przy wniesieniu całego przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części, bo taka czynność co do zasady nie podlega VAT. Granica między składnikami majątku a zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa bywa jednak sporna. Organ zbada, czy wniesiony majątek rzeczywiście tworzył wyodrębnioną całość zdolną do samodzielnego działania.

11. Przeniesienie majątku do fundacji w trakcie kontroli

Fundacja nie jest bezpiecznym miejscem dla majątku podatnika, który spodziewa się kontroli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z 25 lutego 2026 r. (I SA/Bk 546/25) oddalił skargę przedsiębiorcy, wobec którego organ wydał decyzję zabezpieczającą. Przedsiębiorca w trakcie kontroli celno-skarbowej podarował majątek żonie. Ta wniosła go do fundacji, w której on był beneficjentem. Sąd uznał, że zbieżność przekazania majątku z kontrolą nie była przypadkowa.

Dodatkowo fundacja odpowiada za długi fundatora sprzed jej powstania. Stanowi o tym art. 8 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej:

1. Fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, w tym z tytułu obowiązku alimentacyjnego. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.

Zobowiązania podatkowe za wcześniejsze lata powstają z mocy prawa, zanim organ wyda decyzję. W praktyce oznacza to, że organ może dochodzić zaległości fundatora także z majątku fundacji.

Co może zrobić fundator, zanim przyjdzie kontrola?

Jeśli Twoja fundacja przeprowadziła w ostatnich latach którąś z opisanych transakcji, adwokaci i radcy prawni z naszej kancelarii w Lublinie przeanalizują jej sytuację, zanim zrobią to organy podatkowe.

Najwięcej można zrobić przed wszczęciem kontroli. Po jej rozpoczęciu fundacja traci bowiem część możliwości. Pierwszym krokiem powinien być przegląd wszystkich transakcji z lat 2023 do 2026 pod kątem obszarów opisanych wyżej. Przegląd powinien odtworzyć chronologię, czyli kiedy zapadły decyzje, kiedy wniesiono majątek, kiedy nastąpiła sprzedaż i gdzie trafiły pieniądze. Właśnie tę sekwencję organ będzie badał w pierwszej kolejności.

Następnie warto uporządkować dokumenty potwierdzające cele fundacji. Chodzi o uchwały zarządu, plany inwestycyjne, dokumenty dotyczące reinwestowania środków i sukcesji. Dokument sporządzony przed transakcją ma w kontroli zupełnie inną wartość niż wyjaśnienie napisane po otrzymaniu upoważnienia do kontroli. Trzeba też sprawdzić, czy umowy z fundatorem i rodziną, takie jak najem, pożyczki czy wynagrodzenia, są pisemne i rynkowe.

Jeżeli przegląd ujawni błędy, fundacja może skorygować deklaracje, dopóki kontrola się nie zaczęła. Później ta droga się zamyka. Jak stanowi art. 81b Ordynacji podatkowej w § 1 i 2:

§ 1. Uprawnienie do skorygowania deklaracji:

1) ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej – w zakresie objętym tym postępowaniem lub kontrolą;

2) przysługuje nadal po zakończeniu:

a) kontroli podatkowej,

b) postępowania podatkowego – w zakresie nieobjętym decyzją określającą wysokość zobowiązania podatkowego.

§ 2. Korekta złożona w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1, nie wywołuje skutków prawnych. Organ podatkowy zawiadamia na piśmie składającego korektę o jej bezskuteczności.

Korekta złożona przed kontrolą ogranicza też ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej. Gdy błąd był poważny, warto rozważyć razem z korektą zawiadomienie o popełnieniu czynu zabronionego, potocznie nazywane czynnym żalem.

Przy transakcjach, które fundacja dopiero planuje, rozwiązaniem może być wniosek o opinię zabezpieczającą do Szefa KAS. Taka opinia chroni przed zastosowaniem klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Trzeba jednak liczyć się z długim oczekiwaniem. W sprawie zakończonej opinią z 6 maja 2026 r. wniosek złożono pod koniec sierpnia 2025 r., czyli ponad osiem miesięcy wcześniej. Planowane transakcje trzeba też ocenić pod kątem obowiązku raportowania schematów podatkowych (MDR). Fundacje prowadzące najem krótkoterminowy powinny natomiast zdecydować, czy skorzystają z planowanego okna na zwrot nieruchomości do końca 2027 r.

Co robić, gdy kontrola już się zaczęła?

Najważniejsze jest ustanowienie pełnomocnika od pierwszej czynności. Profesjonalna reprezentacja w kontroli podatkowej i celno-skarbowej zaczyna się od pierwszego kontaktu z organem. Pierwsze wyjaśnienia, pierwsze przekazane dokumenty i pierwsze przesłuchania członków zarządu często przesądzają o tym, jak organ zobaczy całą sprawę. Pełnomocnik sprawdzi też upoważnienie do kontroli. Określa ono, jakie podatki i jakie okresy organ może badać, a czynności wykraczające poza ten zakres można kwestionować.

W trakcie kontroli fundacja powinna udzielać wyjaśnień spójnych z dokumentami i przemyślanych pod kątem możliwego zarzutu unikania opodatkowania. Po zakończeniu kontroli podatkowej fundacja otrzymuje protokół i ma 14 dni na złożenie zastrzeżeń. Po kontroli celno-skarbowej otrzymuje wynik kontroli i również ma 14 dni na decyzję, czy skorygować deklarację. To ostatni moment, by przedstawić własną ocenę ustaleń przed wydaniem decyzji.

Jeżeli organ dopatrzy się nieprawidłowości, kontrola może przejść w postępowanie podatkowe albo w postępowanie w sprawie unikania opodatkowania przed Szefem KAS. W tym drugim postępowaniu fundacja ma jednorazową możliwość skorygowania deklaracji i cofnięcia skutków unikania opodatkowania, co ogranicza dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Trzeba też pamiętać o odpowiedzialności karnej skarbowej członków zarządu fundacji, którzy odpowiadają za jej rozliczenia. Dlatego obrona w kontroli powinna od początku uwzględniać również ten wątek.

Jeśli fundacja otrzymała już zawiadomienie o kontroli albo upoważnienie do jej przeprowadzenia, skontaktuj się z nami jak najszybciej. Pierwsze czynności często przesądzają o dalszym przebiegu sprawy.

Jak pomagamy fundatorom w kontroli fundacji rodzinnej?

Kontrola fundacji rodzinnej łączy kilka dziedzin prawa. Wymaga znajomości przepisów o fundacji, prawa podatkowego, procedury kontroli i postępowania przed sądami administracyjnymi, a czasem także prawa karnego skarbowego. W naszej kancelarii adwokackiej w Lublinie zajmujemy się wszystkimi tymi obszarami jednocześnie. Prowadzimy doradztwo przy fundacji rodzinnej od jej założenia. Zapewniamy też reprezentację w kontroli podatkowej i celno-skarbowej oraz obronę w sprawach karnych skarbowych.

Dzięki temu fundator nie musi tłumaczyć sprawy od nowa kolejnym specjalistom. Jeden zespół przeprowadzi przegląd transakcji przed kontrolą, będzie reprezentował fundację w trakcie czynności i poprowadzi ewentualny spór przed organami i sądami. Pomagamy fundacjom i fundatorom z Lublina i województwa lubelskiego, a także z innych regionów Polski.

Najczęstsze pytania

Czy urząd skarbowy albo urząd celno-skarbowy może skontrolować fundację rodzinną?

Tak. Fundacja rodzinna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, a zwolnienie, z którego korzysta, ma ustawowe wyjątki. Może ją skontrolować naczelnik urzędu skarbowego w ramach kontroli podatkowej albo naczelnik urzędu celno-skarbowego w ramach kontroli celno-skarbowej.

Ile lat wstecz organy mogą sprawdzać rozliczenia fundacji rodzinnej?

Co do zasady 5 lat, liczonych od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Rozliczenia za 2023 r. organ może więc zwykle zbadać do końca 2029 r. Termin może się wydłużyć, np. po wszczęciu postępowania karnego skarbowego.

Czy sprzedaż udziałów przez fundację rodzinną to unikanie opodatkowania?

Nie zawsze. Sama sprzedaż udziałów mieści się w dozwolonej działalności fundacji, a przepisy nie przewidują dziś minimalnego okresu ich posiadania. Organ może jednak zastosować klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania, gdy sprzedaż była zaplanowana przed wniesieniem udziałów, a pieniądze szybko trafiły do fundatora lub rodziny.

Czy po rozpoczęciu kontroli można jeszcze skorygować rozliczenie fundacji?

W zakresie objętym kontrolą podatkową nie. Korekta złożona w jej trakcie nie wywołuje skutków prawnych. Prawo do korekty wraca po zakończeniu kontroli, a po kontroli celno-skarbowej fundacja ma na to 14 dni od doręczenia wyniku kontroli.

Czy fundacja rodzinna może prowadzić najem krótkoterminowy?

Według wyroku NSA z 16 stycznia 2026 r. (II FSK 1136/24) krótki okres najmu sam nie wyklucza zwolnienia z CIT. Dyrektor KIS nadal uważa jednak taki najem za działalność opodatkowaną stawką 25%, a projekt nowelizacji odbiera mu zwolnienie od 2027 r. W kontroli za wcześniejsze lata należy liczyć się ze sporem.

Stan prawny na 6.10.2026 r.

Czytaj kolejne

Popularne

  • Więcej
  • Więcej
  • Więcej
  • Więcej

Kancelaria Adwokacka DSP
Daszczuk Siembida Pękalski Dyś

zadzwoń
po informację

81 442 17 75