Ulica Andersa w Wikipedii: przebieg, daty i obiekty
Ulica dziś
Ul. Andersa ma 1740 m długości i w całości leży na Muranowie, w dzielnicy Śródmieście. Jest przedłużeniem Marszałkowskiej w stronę Żoliborza: zaczyna się przy pl. Bankowym, mija al. Solidarności, Nowolipie, Nowolipki, skrzyżowanie ze Świętojerską i Anielewicza, Gęsią, Muranowską i Stawki, Dawidowskiego i Słomińskiego, a nad torami kolejowymi przechodzi w ul. Mickiewicza. To najkrótsze połączenie Śródmieścia z Żoliborzem.
Ciekawostką jest przekrój ulicy. Poza 220-metrowym odcinkiem nad torami ul. Andersa ma tylko jedną jezdnię, a po stronie wschodniej została rezerwa pod drugą. To ślad projektów z lat 50., w których przewidywano dwie jezdnie. Wzdłuż całej ulicy biegnie linia tramwajowa, a pod nią pierwsza linia metra, między stacjami Ratusz Arsenał i Dworzec Gdański. Planowanej pomiędzy nimi stacji Muranów nie zbudowano. Po zachodniej stronie, między al. Solidarności a Anielewicza, są skwery Batalionu Harcerskiego AK „Wigry” i Więźniów Politycznych Stalinizmu.
Zniszczenie dawnej zabudowy
Zabudowa środkowej i północnej części dzisiejszej ulicy przestała istnieć w 1943 r., w czasie powstania w getcie i planowych wyburzeń po nim. Domy w części południowej zniszczono w powstaniu warszawskim w 1944 r., w czasie walk w Ogrodzie Krasińskich i o Pasaż Simonsa.
Oś czasu
- 15 grudnia 1946 r. – otwarto dla ruchu wiadukt przy Dworcu Gdańskim w ciągu ul. Bonifraterskiej i linię tramwajową z Żoliborza do krańca przy Muranowskiej. Tego samego dnia zaczęto budowę nowej arterii, nazywanej wtedy ul. Nowomarszałkowską. Trzeba było rozebrać trakcję trolejbusową na likwidowanej ul. Nalewki. Przy budowie pracowała m.in. ochotnicza brygada młodzieży jugosłowiańskiej.
- 15 listopada 1947 r. – uroczyste otwarcie arterii, poprowadzonej łukiem do wiaduktu żoliborskiego. Między pl. Bankowym a Muranowską pojechał pierwszy tramwaj linii 15, a zlikwidowano dawną trasę tramwajową przez Krakowskie Przedmieście, Miodową i Bonifraterską.
- 22 października 1948 r. – oddano bezpośrednie połączenie wiaduktu z ul. Nowomarszałkowską i zamknięto przedwojenny zjazd na Bonifraterską. Tramwaje i autobusy skierowano na nową ulicę.
- 23 marca 1950 r. – uchwałą Rady Narodowej m.st. Warszawy ulica otrzymała imię Marcelego Nowotki. Według innego źródła nazwę nadano już w lutym 1948 r.
- 1953 – na północ od Anielewicza powstało osiedle projektu pracowni Stanisława Brukalskiego. Budynki miały mieć bogaty klasycyzujący wystrój, ale po odejściu od socrealizmu otynkowano je gładko.
- 12 października 1963 r. – na skwerze między Nowolipkami a Anielewicza odsłonięto pomnik Żołnierzy 1 Armii WP Xawerego Dunikowskiego.
- 6 listopada 1990 r. – Rada Dzielnicy-Gminy Warszawa-Śródmieście zmieniła patrona ulicy na gen. Władysława Andersa.
- 11 maja 2001 r. – otwarto stację metra pod południowym odcinkiem ulicy, nazwaną w 2006 r. Ratusz Arsenał.
- 8 listopada 2012 r. – Rada m.st. Warszawy ustaliła obecne brzmienie nazwy: ul. gen. Władysława Andersa.
Z dawnej zabudowy po wojnie odbudowano tylko pałac Mostowskich. Reszta ulicy powstała w większości w stylu socrealistycznym.
Ważniejsze obiekty przy ulicy
Wikipedia wymienia m.in. Arsenał z Państwowym Muzeum Archeologicznym, pałac Mostowskich, Ogród Krasińskich, kino „Muranów”, fontannę na skwerze „Wigry”, pomnik Bitwy o Monte Cassino, pomnik Żołnierzy 1 Armii WP, pomnik granic getta na rogu Świętojerskiej, pomnik Poległym i Pomordowanym na Wschodzie, wieżowiec Intraco I, biurowce North Gate i Gdański Business Center, Dworzec Gdański oraz stacje metra Ratusz Arsenał i Dworzec Gdański. Wśród obiektów nieistniejących jest pomnik Marcelego Nowotki.
Źródło
Hasło „Ulica gen. Władysława Andersa w Warszawie”, Wikipedia, wolna encyklopedia (stan na 16 października 2026 r.), licencja CC BY-SA 4.0. Hasło powołuje się m.in. na „Kronikę wydarzeń w Warszawie 1945−1958”, „Encyklopedię Warszawy”, „Słownik nazewnictwa Warszawy” K. Handke i uchwały rady miasta.