Co się dzieje, gdy sąd odmówi wpisu fundacji rodzinnej?

6 października, 2026

Rejestracja fundacji rodzinnej to etap, który zaczyna się dopiero po wizycie u notariusza. Od chwili sporządzenia aktu założycielskiego fundacja istnieje jako fundacja rodzinna w organizacji i czeka na wpis do rejestru. Ten okres trwa dziś często wiele miesięcy, bo wszystkie wnioski rozpoznaje jeden sąd. Fundatorzy zadają sobie wtedy podobne pytania. Czy mogę już przenieść do fundacji udziały albo nieruchomość? Czy fundacja może przyjąć dywidendę? Co się stanie, jeśli sąd jednak jej nie zarejestruje?

Ten tekst jest dla dwóch grup przedsiębiorców. Pierwsza to fundatorzy, którzy czekają na wpis i zastanawiają się, ile majątku wnieść do fundacji przed rejestracją. Druga to osoby, które otrzymały już postanowienie o odmowie wpisu i chcą wiedzieć, co to oznacza dla nich i ich majątku. Takie postanowienie można zaskarżyć, a dopóki nie jest prawomocne, skutki opisane niżej jeszcze nie nastąpiły. Trzeba jednak pamiętać, że postępowanie odwoławcze również trwa długo, a jego wynik jest niepewny. Przez cały ten czas fundacja pozostaje w organizacji, a każda dywidenda czy sprzedaż majątku zwiększa podatek, który trzeba będzie zapłacić, jeśli odmowa się utrzyma. Dlatego decyzję o zaskarżeniu warto podjąć z pomocą prawnika, po rzetelnej ocenie szans i ryzyka.

Odmowa wpisu fundacji rodzinnej to dla fundatora coś więcej niż problem formalny. Gdy postanowienie sądu staje się prawomocne, fundacja w organizacji ulega rozwiązaniu. Jednocześnie traci zwolnienie z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), i to wstecz, od dnia, w którym powstała. Im więcej majątku fundator wniósł przed wpisem, tym wyższy może być rachunek. Poniżej wyjaśniamy, kiedy sąd odmawia wpisu, co dzieje się wtedy z fundacją i jej majątkiem, ile może to kosztować oraz jak ograniczyć ryzyko już na etapie zakładania fundacji.

Kiedy sąd może odmówić wpisu fundacji rodzinnej?

Sąd odmawia wpisu, gdy wniosek lub dokumenty fundacji nie spełniają wymogów ustawy. Rejestr fundacji rodzinnych prowadzi jeden sąd, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Sąd sprawdza, czy dokumenty dołączone do wniosku są zgodne z prawem pod względem formy i treści. Weryfikuje też dane identyfikacyjne fundatora i członków organów.

W praktyce szczególnie groźne są braki merytoryczne, czyli wady samego statutu, aktu założycielskiego albo spisu mienia. W ustawie o fundacji rodzinnej nie ma przepisu, który pozwalałby sądowi wyznaczyć termin na ich usunięcie, tak jak przy spółce z o.o. W praktyce przyjmuje się, że sąd wzywa do uzupełnienia tylko braków formalnych wniosku, np. brakującego podpisu albo załącznika. Wada merytoryczna, nawet drobna, może więc zakończyć się odmową wpisu.

Dlatego tak ważne jest, aby statut, akt założycielski i spis mienia przygotował profesjonalista, który zna wymogi ustawy i praktykę sądu rejestrowego. Błąd w statucie trudno naprawić po złożeniu wniosku, a jego skutki mogą sięgnąć setek tysięcy złotych. O tym, jak wygląda cała procedura, piszemy w poradzie jak założyć fundację rodzinną krok po kroku.

Co dzieje się z fundacją po odmowie wpisu?

Prawomocna odmowa wpisu powoduje rozwiązanie fundacji rodzinnej w organizacji. Fundacja w organizacji powstaje już w chwili sporządzenia aktu założycielskiego u notariusza. Od tego momentu może nabywać majątek, zawierać umowy i zarządzać mieniem. Osobowość prawną uzyskuje dopiero z chwilą wpisu do rejestru.

Jak stanowi art. 85 ustawy o fundacji rodzinnej

W przypadku gdy fundacja rodzinna nie została zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych w terminie sześciu miesięcy od dnia sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu, albo w przypadku gdy postanowienie sądu rejestrowego odmawiające zarejestrowania stało się prawomocne, fundacja rodzinna w organizacji ulega rozwiązaniu.

Rozwiązanie nie oznacza, że fundacja natychmiast znika. Wcześniejsze czynności pozostają ważne i wywołały już skutki prawne, także podatkowe. Fundacja musi zostać zlikwidowana, czyli trzeba spłacić jej zobowiązania i rozdysponować majątek. Co do zasady majątek wraca do fundatora. Zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej

1. Jeżeli fundacja rodzinna jest rozwiązywana za życia fundatora, fundator jest wyłącznie uprawnionym do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, chyba że statut stanowi inaczej, w szczególności określa beneficjentów uprawnionych do mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

Jakie są skutki podatkowe odmowy wpisu fundacji rodzinnej?

Skutki podatkowe są poważniejsze niż cywilne. Obejmują trzy kwestie, czyli utratę zwolnienia, opodatkowanie majątku otrzymanego przed wpisem i podatek przy wydaniu majątku po rozwiązaniu fundacji.

Utrata zwolnienia z CIT ze skutkiem wstecznym

Fundacja rodzinna, także w organizacji, korzysta co do zasady ze zwolnienia z CIT. Ustawa przewiduje jednak sytuację, w której to zwolnienie przepada. Jak stanowi art. 6 ust. 9 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych

9. Fundacja rodzinna w organizacji traci prawo do zwolnienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 25, w przypadku gdy nie została zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych w terminie sześciu miesięcy od dnia jej powstania albo postanowienie sądu rejestrowego odmawiające jej zarejestrowania stało się prawomocne, przy czym utrata prawa do zwolnienia następuje od dnia powstania fundacji rodzinnej w organizacji.

Fundacja rozlicza się więc tak, jakby nigdy nie była zwolniona. Utrata zwolnienia następuje z mocy prawa. Urząd skarbowy nie musi wydawać w tej sprawie decyzji. Obowiązki fundacji określa art. 6 ust. 10 tej ustawy

10. W przypadku, o którym mowa w ust. 9, fundacja rodzinna w organizacji jest obowiązana do:
1) złożenia zeznania, o którym mowa w art. 27 ust. 1, albo takich zeznań obejmujących okres od początku jej powstania oraz
2) zapłaty podatku wraz z odsetkami za zwłokę, przy czym odsetki nalicza się od następnego dnia po upływie terminu, o którym mowa w art. 27 ust. 1, do dnia zapłaty podatku włącznie.

W praktyce fundacja musi zidentyfikować wszystkie zdarzenia od dnia powstania i rozliczyć je według zasad ogólnych, jak zwykła spółka. Opodatkowane będą np. otrzymane dywidendy, zyski ze sprzedaży udziałów czy przychody z najmu. Postępowanie w sprawie wpisu bywa długie, więc ten okres może obejmować więcej niż jeden rok podatkowy.

Co z darowiznami i funduszem założycielskim?

Darowizny otrzymane przez fundację przed wpisem stają się przychodem opodatkowanym. Zwolnienie z CIT było jedyną podstawą ich neutralności. Po jego utracie fundacja zapłaci podatek od wartości rynkowej otrzymanego majątku.

Inaczej może być z mieniem wniesionym na fundusz założycielski, czyli na minimalny majątek fundacji, co najmniej 100 000 zł, który fundator musi wnieść przed wpisem. W myśl art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych

4. Do przychodów nie zalicza się: (…)
4) przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego, funduszu udziałowego albo funduszu założycielskiego, albo funduszu statutowego w banku państwowym, albo funduszu organizacyjnego ubezpieczyciela;

W tej kwestii można spotkać się z różnymi poglądami. Według jednego podejścia przepis obejmuje fundusz założycielski fundacji rodzinnej, więc majątek wniesiony na fundusz nie byłby opodatkowany także po utracie zwolnienia. Według drugiego zastosowanie przepisu do fundacji rodzinnych jest dyskusyjne, bo powstał on na długo przed ich wprowadzeniem do polskiego prawa. Do dziś nie ma interpretacji ani wyroku, które rozstrzygałyby ten spór.

Podatek przy wydaniu majątku po rozwiązaniu fundacji

Drugi problem pojawia się, gdy fundacja w organizacji wydaje majątek fundatorowi. Przepisy przewidują podatek od mienia przekazanego w związku z rozwiązaniem fundacji. Jak stanowi art. 24q ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych

1. Podatek dochodowy od przekazanego lub postawionego do dyspozycji przez fundację rodzinną bezpośrednio lub pośrednio:
1) świadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej,
2) mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej,
3) świadczenia w postaci ukrytych zysków
– wynosi 15 % podstawy opodatkowania.

Ustawa o CIT pod pojęciem fundacji rodzinnej rozumie także fundację w organizacji. Literalnie więc ten podatek powinien obciążyć również fundację, której sąd odmówił wpisu, choć takie rozwiązanie trudno uznać za proporcjonalne. W efekcie grozi podwójne obciążenie, czyli 19% CIT za okres istnienia fundacji i dodatkowo 15% przy wydaniu majątku. Można jednak spotkać się też z podejściem, że skoro fundacja rozlicza się wstecz według zasad ogólnych, to także wydanie majątku powinno być opodatkowane według tych zasad. Ta kwestia również nie doczekała się rozstrzygnięcia organów podatkowych ani sądów.

Przy podatku z art. 24q przychód pomniejsza się o tzw. wartość podatkową mienia wniesionego przez fundatora. Organy podatkowe przyjmują jednak, że wniesiona gotówka takiej wartości nie ma. Pomniejszenie dotyczy więc w praktyce rzeczy i praw, np. udziałów czy nieruchomości.

Ile może kosztować odmowa wpisu? Przykład

Pan Jan sporządził u notariusza akt założycielski fundacji rodzinnej. Fundusz założycielski w wysokości 100 000 zł pokrył gotówką. Kilka tygodni później, jeszcze przed wpisem, darował fundacji wszystkie udziały w swojej spółce z o.o., warte 1 000 000 zł. Udziały objął kiedyś za 5 000 zł. Spółka wypłaciła fundacji dywidendę w wysokości 200 000 zł. Po roku sąd oddalił wniosek o wpis, czyli odmówił zarejestrowania fundacji, a postanowienie stało się prawomocne.

Pierwszy etap to rozliczenie okresu istnienia fundacji. Fundacja traci zwolnienie od dnia powstania i musi zapłacić podatek według zasad ogólnych.

  • Darowizna udziałów staje się przychodem z nieodpłatnego otrzymania praw. Podatek wynosi 19% od 1 000 000 zł, czyli 190 000 zł.
  • Dywidenda podlega opodatkowaniu 19%, czyli 38 000 zł. Spółka nie pobrała podatku przy wypłacie, bo fundacja była wtedy zwolniona.
  • Gotówka wniesiona na fundusz założycielski to 0 zł albo 19 000 zł podatku, zależnie od tego, czy chroni ją art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT.
  • Do tego dochodzą odsetki za zwłokę.

Fundacja ma 300 000 zł gotówki, czyli fundusz i dywidendę. Po zapłacie podatku zostaje jej 72 000 zł, a w mniej korzystnym wariancie 53 000 zł. Już na tym etapie fundacja może nie mieć środków na podatek, jeśli fundusz był mniejszy albo dywidendy nie było. Wtedy musi sprzedać część majątku albo zaciągnąć pożyczkę.

Drugi etap to wydanie majątku fundatorowi. Fundacja w organizacji ulega rozwiązaniu, a udziały i pozostała gotówka wracają do Pana Jana. Jeżeli zastosujemy literalnie art. 24q ustawy o CIT, fundacja zapłaci 15% od wartości wydawanego mienia, pomniejszonej o wartość podatkową mienia wniesionego przez fundatora.

  • Wartość wydawanego mienia to 1 000 000 zł w udziałach i 72 000 zł w gotówce, razem 1 072 000 zł.
  • Wartość podatkowa udziałów to ich koszt nabycia, czyli 5 000 zł. Wniesiona gotówka, według organów podatkowych, nie ma wartości podatkowej.
  • Podstawa opodatkowania wynosi 1 067 000 zł, a podatek 160 050 zł.

Łączny podatek wynosi około 388 000 zł plus odsetki, czyli ponad jedną trzecią wartości wniesionego majątku. Dodatkowo fundacja musi zapłacić podatek z art. 24q z majątku, który wydaje, więc Pan Jan nie odzyska nawet całej wartości udziałów w gotówce. Ta sama wartość udziałów jest przy tym opodatkowana dwa razy, najpierw jako darowizna, a potem przy wydaniu majątku.

Dla porównania, gdyby Pan Jan darował udziały dopiero po wpisie fundacji do rejestru, ani darowizna, ani dywidenda nie byłyby opodatkowane w fundacji. W razie odmowy wpisu ryzyko ograniczyłoby się do 100 000 zł funduszu założycielskiego.

Jeśli rozważają Państwo założenie fundacji albo czekają na wpis i chcą ocenić swoje ryzyko, nasi adwokaci i radcy prawni w Lublinie przeanalizują Państwa sytuację.

Czy długa rejestracja fundacji rodzinnej grozi utratą zwolnienia?

Nie, jeśli fundator zgłosił fundację do rejestru w terminie. Ustawa traktuje tak samo prawomocną odmowę wpisu i brak zgłoszenia fundacji do rejestru w ciągu sześciu miesięcy od sporządzenia aktu założycielskiego. W obu przypadkach fundacja w organizacji ulega rozwiązaniu i traci zwolnienie z CIT wstecz.

Ważne jest jednak to, że termin dotyczy zgłoszenia, a nie wpisu. Wystarczy, że fundator złoży kompletny wniosek przed upływem sześciu miesięcy. Czas, w którym sąd rozpoznaje wniosek, nie wlicza się do tego terminu, nawet jeśli oczekiwanie trwa wiele miesięcy. Termin jest przy tym nieprzekraczalny. Sąd uwzględnia jego upływ z urzędu, a fundator nie może go wydłużyć w statucie. Zmiana aktu założycielskiego również nie powoduje, że termin biegnie od nowa.

Ostrożność jest potrzebna także przy brakach formalnych wniosku. Jeżeli fundator ich nie uzupełni i sąd zwróci wniosek, zwrócony wniosek nie wywołuje skutków. Gdy w tym czasie minie sześć miesięcy, fundacja może zostać uznana za niezgłoszoną w terminie.

Jak ograniczyć ryzyko odmowy wpisu fundacji rodzinnej?

Najprostszą ochroną jest odpowiednie rozłożenie w czasie wnoszenia majątku do fundacji. Przed wpisem fundator musi wnieść fundusz założycielski. Nie musi jednak przekazywać fundacji całego majątku, który ma do niej trafić. Pozostałe składniki może wnieść w drodze darowizny już po rejestracji, gdy fundacja ma osobowość prawną, a ryzyko z art. 6 ust. 9 nie istnieje. Tak właśnie postępuje dziś wielu fundatorów. Ograniczają się do funduszu założycielskiego w niezbędnej wysokości, a resztę majątku wnoszą dopiero po wpisie.

Rozsądne jest też ostrożne podejście do działalności fundacji przed rejestracją. Każda dywidenda czy sprzedaż aktywów w tym okresie zwiększa podatek, który trzeba będzie zapłacić w razie odmowy wpisu. Najważniejsze pozostaje jednak staranne przygotowanie statutu, aktu założycielskiego i spisu mienia. Skoro sąd nie wzywa do usunięcia braków merytorycznych, błąd w dokumentach może kosztować więcej niż samo zakładanie fundacji. Więcej o zasadach podatkowych piszemy w poradzie o opodatkowaniu fundacji rodzinnej, a całościowo pomagamy w ramach usługi fundacja rodzinna i sukcesja.

Najczęstsze pytania

Ile czeka się na rejestrację fundacji rodzinnej?
Wszystkie wnioski rozpoznaje jeden sąd, dlatego oczekiwanie na wpis trwa obecnie często wiele miesięcy. Dla zwolnienia z CIT nie ma to jednak znaczenia, jeżeli fundator złożył kompletny wniosek w ciągu sześciu miesięcy od sporządzenia aktu założycielskiego.

Czy po odmowie wpisu fundacji rodzinnej trzeba zapłacić CIT?
Tak. Gdy odmowa stanie się prawomocna, fundacja w organizacji traci zwolnienie z CIT od dnia powstania. Musi złożyć zeznania za cały okres istnienia i zapłacić podatek z odsetkami za zwłokę.

Co dzieje się z majątkiem fundacji, której sąd odmówił wpisu?
Fundacja w organizacji ulega rozwiązaniu, a jej majątek co do zasady wraca do fundatora, chyba że statut stanowi inaczej. Wydanie majątku może wiązać się z dodatkowym podatkiem w wysokości 15%.

Czy można zaskarżyć odmowę wpisu fundacji rodzinnej?
Tak. Dopóki postanowienie nie jest prawomocne, fundacja nie traci zwolnienia z CIT i nie ulega rozwiązaniu. Postępowanie odwoławcze trwa jednak długo, a jego wynik jest niepewny, więc decyzję o zaskarżeniu warto podjąć po analizie ryzyka.

Stan prawny na 6.10.2026 r.

Czytaj kolejne

Popularne

  • Więcej
  • Więcej
  • Więcej
  • Więcej

Kancelaria Adwokacka DSP
Daszczuk Siembida Pękalski Dyś

zadzwoń
po informację

81 442 17 75